Landbouw
De sector landbouw draagt voor 17% bij aan de hoeveelheid uitstoot van broeikasgassen. Wat zijn de oorzaken daarvan? En welke oplossingen zijn er? Lees er hier meer over.
Waar komt de uitstoot vandaan?
In de landbouw komt de uitstoot van broeikasgassen vooral door veeteelt via fermentatie. Dat zit zo. Bij het verteren van voedsel ontstaat bij vee methaan in het maagdarmstelsel. Koeien stoten het methaan uit via boeren, varkens via scheten. De grootte van de veestapel hangt dan ook nauw samen met de hoeveelheid uitstoot van methaan. Daarnaast ontstaat ook methaan in de mestopslag van vee. Bij de mest van pluimvee is dat juist lachgas. In de teelt van gewassen (zoals grasland voor vee) ontstaat uitstoot van broeikasgassen via bemesting met kunstmest en dierlijke mest. En tot slot komt een derde van de uitstoot van broeikasgassen in de landbouw door aardgasverbruik in de (glas)tuinbouw waarbij CO2 vrijkomt.
- Via fermentatie komt methaan vrij.
- Aardgasverbruik in de (glas)tuinbouw.
- Bij mestopslag ontstaat methaan.
- Bemesting van land met kunstmest en dierlijke mest.
CO2e-uitstoot 1990-2024
Bron: CBS en Emissieregistratie.
Landbouw
Achtergrond
- Van het totale bewoonbare land op aarde is 40% landbouwgrond. Daarvan is 77% voor veeteelt (FAO).
- In Nederland is meer dan de helft van het landoppervlak landbouwgrond en is 72% daarvan bestemd voor de vee-industrie.
- Nederlanders aten in 2024 gemiddeld 74,4 kg vlees inclusief karkasgewicht (WUR). In 1961 was dat ongeveer de helft minder.
- De eiwitbalans van Nederlanders is 40% plantaardig en 60% dierlijk. In een duurzaam en gezond dieet bestaat 60% uit plantaardige eiwitten (WUR).
- Per persoon verspillen we ongeveer 33,4 kg voedsel per jaar (2022). Brood en deegwaren verspillen we het meeste (6,2 kg), daarna groente, fruit en zuivel.
Ons voedselsysteem
Wat is het effect?
Willen we de uitstoot van broeikasgassen in de landbouw verminderen dan moet ons voedselsysteem veranderen. Het beleid dat achter het huidige systeem zit is namelijk de drijfveer voor de huidige problemen. Bedacht in een tijd van voedselschaarste (winter 1944) zorgde intensieve landbouw voor meer voedsel, maar had het ook neveneffecten: uitstoot van broeikasgassen, uitputting van de bodem, veel waterverbruik en verlies van biodiversiteit. De aarde kan ons voedselsysteem niet aan en dan groeit de wereldbevolking in 2050 ook nog eens naar 10 miljard mensen.
Beschikbare land raakt op
Verlies van biodiversiteit
Bodem raakt uitgeput
Water steeds schaarser
Pesticiden verontreinigen
Overgewicht door ongezond eten
Wat zijn de uitdagingen?
Als we de uitstoot van broeikasgassen door landbouw willen verminderen dan zullen we naar ons gehele voedselsysteem moeten kijken. Klimaatverandering tegengaan, binnen de grenzen van onze planeet leven en tegelijk een groeiende wereldbevolking voeden. Dit zijn de uitdagingen:
1. Gewoontes
Vlees, kaas en vis vinden we normaal. En de omgeving stimuleert die norm. Verandering is lastig.
2. Landgebruik
De voedselproductie gebruikt veel land. Hoe veranderen we dat terwijl we meer mensen moeten voeden?
3. Water
Ons voedselsysteem heeft veel water nodig, 70% van het totaal. Hoe voorkomen we schaarste?
4. Groei bevolking
10 miljard mensen in 2050. Hoe voeden we een groeiende wereldbevolking?
Duurzaam voedselsysteem
Hoe kunnen we dat voor elkaar krijgen?
Het is al enige tijd duidelijk dat ons voedselsysteem niet houdbaar is. Daarom experimenteren bedrijven, universiteiten, instellingen en burgers met nieuwe manieren van landbouw, zoals regeneratief en biologisch, en doen ze onderzoek naar nieuwe technieken, zoals precisie fermentatie. De samenwerking tussen overheid, bedrijven in de voedselketen en burgers is juist hier essentieel. En dan kan het.
1. Meer plantaardig
Meer plantaardig eten vermindert de uitstoot van broeikasgassen en is gezond. Kies dus vaker voor groenten, peulvruchten, volkoren granen, fruit en noten.
2. Halveer verspilling
We verspillen zo’n 33% van ons voedsel. Dat gebeurt in het productieproces en op ons bord. Dit kan 50% minder door met name ons gedrag te veranderen.
3. Veevoer
Veevoer kan bestaan uit de reststroom van gewassen die wij eten aangevuld met gras en voedseltoevoegingen die fermentatie vermindert.
4. Efficiënter
Betere zaden en rassen, efficiënter bemesten, grond bewerken en water irrigeren. Meer uit dezelfde landbouwgrond halen.
5. Mestopvang
We zijn druk bezig met nieuwe technieken zodat de mest in stallen veel minder uitstoot oplevert.
6. Ander landgebruik
Houd de 50% natuur die er nog is in tact. Stop met ontbossing voor landbouwgrond. Leer onszelf te voeden met de landbouwgrond die er nu is.
Wat kun jij doen?
Net als in iedere sector waar de uitstoot van broeikasgassen verminderd moet worden geldt ook hier dat burgers het niet alleen kunnen. Overheden kunnen met beleid richting geven waardoor bedrijven naar een duurzaam voedselsysteem kunnen veranderen. Het is van belang dat alle bedrijven in de voedselketen die verandering doorvoeren. Van veevoer tot de schappen in de supermarkt en de gerechten die we aanbieden in restaurants, evenementen, kookprogramma’s en boeken.
KENNIS
De eerste stap is de uitdaging zien en begrijpen. Nu je bewust bent kan je erover praten en nadenken.
Kies plantaardig
Zet groenten, peulvruchten, granen en noten centraal. Kook eens vaker vegetarisch of vegan.
biologisch
Biologisch is op de meeste punten beter. Vooral voor biodiversiteit en de bodem is het belangrijk.
Verspil minder
Hoe pak je dat aan? Gebruik een boodschappenlijstje, weeg je eten en introduceer kliekjesdag.
Bronnen
PBL – Klimaat- en Energieverkenning 2025
CBS – Emissies door de landbouw
Samen tegen voedselverspilling
WUR – Hoe voorkom je voedselverspilling
Milieu Centraal – Biologisch eten
IPCC AR6 – Agriculture, Forestry and Land Use
Our World in data – Food emissions
Our World in data – Land use
FAO – Future of agriculture
WUR – Eiwitmonitor 2024
Blog artikelen
In ons blog vind je artikelen met verdieping over duurzaamheid, klimaatgedrag, klimaatcommunicatie en marketing. We delen hier onze inzichten en tips zodat je hopelijk makkelijker en sneller kan verduurzamen.
Het effect van de default
Standaardopties, ofwel defaults, hebben effect op wat we kiezen. Kan het ook duurzame keuzes stimuleren?
Met feedback duurzame keuzes stimuleren
Feedback geven helpt bij het stimuleren van meer duurzame keuzes. Waarom werkt het goed? En hoe zet je feedback in?
De meeste mensen geven om het klimaat
Veel meer mensen dan we denken geven om het klimaat. Waarom lijkt het alsof dat niet zo is? En wat kunnen we van dit inzicht leren?
Hoe plantaardig eten we?
Meer plantaardig eten is belangrijk voor het klimaat. Hoe staan we er op dit moment voor? Welke groep doet het al goed? En welke verrassend genoeg niet?
Mental accounting en klimaatgedrag
We gaan niet altijd even logisch om met geld. Hoe zit dat? En hoe kunnen we mental accounting inzetten om beter klimaatgedrag te stimuleren?
Online gemak verhogen
Gemak verhoogt de kans dat we iets doen. Met deze 10 tips maak je online klimaatgedrag makkelijker.
