Het leek wel of iedereen afgelopen jaar in de rij stond bij Schiphol. Althans, dat is het gevoel dat je vanuit het nieuws kreeg. Tegelijk kregen toeristen vragen over hun ‘vliegschaamte’. Aan de ene kant stimuleren we dus de perceptie dat vliegen de norm is. En aan de andere kant wijzen we met het vingertje. Is dat de aanpak die de klimaatimpact van onze vakanties drastisch gaat verlagen? Ik betwijfel het. Bovendien zijn vakanties een heel plezierig en ontspannend tijdverdrijf. Het is belangrijk dat we die positieve emoties vasthouden en kijken hoe we duurzame vakanties aantrekkelijker kunnen maken. In dit artikel lees je meer over onze vakanties en CO2-uitstoot. En wat de duurzamere keuzes zijn.
Nederlanders en vakantie
Vakantie geeft ons dus veel plezier, ontspanning, avontuur en culturele verrijking. Nederlanders gaan graag op vakantie, en een deel gaat zelfs meerdere keren per jaar. In dertig jaar tijd is er ook veel veranderd. Ons vakantiegedrag is niet meer hetzelfde als toen we jonger waren. Maakten we in 1990 tezamen nog 25 miljoen vakanties, in 2019 is dat gegroeid naar 40,6 miljoen vakanties. Deels komt dat door bevolkingsgroei, maar we gaan per individu ook vaker op vakantie. In 1990 gemiddeld nog 1,7 keer per Nederlander, in 2019 is dat gestegen naar 2,4 keer.
Waar gaan we naartoe en hoe vaak?
In 2019 gingen 14,5 miljoen Nederlanders op vakantie en bleven 2,8 miljoen Nederlanders thuis. De vakantiegangers maakten met elkaar 18 miljoen vakanties in Nederland en 22,6 miljoen vakanties naar het buitenland. Duitsland was het meest populair, gevolgd door Spanje en Frankrijk. In 9% van de vakanties (3,6 miljoen) vertrokken we naar een bestemming buiten Europa. Hierin was Azië verreweg het populairst gevolgd door Noord-Amerika. Overigens gaat niet iedereen evenveel op vakantie, dat is namelijk erg scheef verdeeld: 6% van de Nederlanders maakt 21% van alle vakanties door zes of meer keer per jaar op vakantie te gaan. (CBS, Trendrapport 2020).
Vliegvakanties nemen bijna 80% van onze totale reisafstand voor rekening en 64% van de totale CO2-uitstoot van vakanties.
CBS, Trendrapport toerisme, recreatie en vrije tijd 2020
Meer vliegvakanties, meer CO2-uitstoot
De auto is bij Nederlandse vakantiegangers nog steeds het meest populaire vervoersmiddel. Twee derde van de 40,6 miljoen vakanties is een autovakantie, maar inmiddels kiezen we ook bij een kwart van die vakanties voor het vliegtuig. Die keuze voor een vliegvakantie is in dertig jaar tijd flink toegenomen. Maakten we in 1990 nog 1,8 miljoen vliegvakanties (7% van het aantal vakanties) in 2019 is dat gegroeid naar 10,4 miljoen (26% van het aantal vakanties). Bovendien vliegen we niet alleen meer, we vliegen ook verder weg (buiten Europa). En die veranderingen hebben effect. Onderzoek van BUAS laat zien dat de reisafstand van onze vakanties tussen 2002 en 2018 met ruim 53% is toegenomen, terwijl het aantal vakanties beperkt steeg. Vliegvakanties nemen bijna 80% van onze totale reisafstand voor rekening en 64% van de totale CO2-uitstoot van vakanties (CBS, Trendrapport toerisme, recreatie en vrije tijd 2020). En van die vliegvakanties zijn het met name de reizen buiten Europa die veel impact maken. De CO2-uitstoot van onze vakanties is dan ook van 14,5 megaton CO2 in 2002 toegenomen naar 18,1 megaton CO2 in 2019.
Wat zorgt voor CO2-uitstoot bij vakanties?
Hoe leuk, avontuurlijk en verrijkend vakanties ook zijn, ons reisgedrag heeft een keerzijde: extra CO2-uitstoot. Sterker nog, waar de totale uitstoot van broeikasgassen in Nederland sinds 1990 is gedaald neemt de CO2-uitstoot van onze vakanties toe. Hoe komt dat? In de reis, het verblijf en de activiteiten verbruiken we energie die bijna altijd afkomstig is uit de verbranding van fossiele brandstoffen. Denk aan de benzine voor je auto, kerosine in het vliegtuig of stroom in een airco. Bij die verbranding komt vooral CO2 vrij. Soms komen er ook nog andere veel sterkere broeikasgassen vrij, zoals bij koudemiddelen in airco’s of waterdamp van vliegtuigen.
Vervoer, bestemming en verblijf hebben de meeste impact
Hoe we reizen, de afstand die we reizen en waar we overnachten hebben de meeste impact op de CO2-uitstoot van onze vakanties. Een CO2-voetafdruk brengt dat goed in beeld. Is op een gewone dag onze CO2-voetafdruk 25 kg CO2, op vakantie stijgt dat naar gemiddeld 51 kg CO2. Uiteraard zijn dat gemiddeldes en verschilt een voetafdruk enorm per persoon. Thuis en op vakantie. De verschillen in voetafdruk ontstaan wanneer we ander vervoer, bestemming en verblijf kiezen.
- Treinvakantie naar het buitenland: 27 kg CO2 per dag.
- Autovakantie naar het buitenland: 33 kg CO2 per dag.
- Vliegvakantie algemeen: 93 kg CO2 per dag.
- Vliegvakantie naar Azië: 132 kg CO2 per dag.
- Vliegvakantie naar Australië: 165 kg CO2 per dag.
In de totale CO2-uitstoot van een vakantie heeft de reis (vervoersmiddel en reisafstand) een aandeel van 55%. Hoe je reist en waar naartoe hebben dus veel impact. Het verblijf neemt met 29% het andere grote deel voor rekening. Zo hebben vakanties met verblijf op een cruise, in een hotel of in een motel veel meer impact dan vakanties met een tent of caravan. Uiteindelijk speelt de duur van een vakantie ook een rol. Dat valt met name op bij vakanties met caravan of camper waar de gemiddelde CO2-voetafdruk per dag vrij laag is, maar de totale CO2-uitstoot van zo’n vakantie een stuk hoger uitkomt (BUAS, 2018).
Vakanties in Nederland hebben veel minder CO2-uitstoot
In afgelopen dertig jaar hebben we ons vakantiegedrag veranderd: meer vliegvakanties, vaker buiten Europa op reis en meer vakanties per persoon. Die verandering zorgt ervoor dat de CO2-uitstoot van onze vakanties de afgelopen jaren is gestegen, terwijl een daling nodig is. Zo dragen alle 18 miljoen vakanties in Nederland voor 15% bij aan de totale CO2-uitstoot, terwijl de 22,6 miljoen buitenlandvakanties voor 85% bijdragen aan de totale CO2-uitstoot. En dat komt met name door vliegvakanties.
Grote verschillen in impact onder Nederlanders
Rijen bij Schiphol en lange files in Duitsland of Frankrijk. Het lijkt soms alsof we allemaal hetzelfde doen, maar nieuwsberichten generaliseren. Er zijn grote verschillen in hoe Nederlanders op vakantie gaan. Zo gingen 2,8 miljoen Nederlanders in 2019 niet op vakantie en 3 miljoen Nederlanders vierden uitsluitend vakantie in ons eigen land. Daartegenover staan 2 miljoen Nederlanders die vijf keer of meer op vakantie gaan. Kijken we specifiek naar vliegvakanties dan laat onderzoek van KiM zien dat 11% van de Nederlanders 40% van de vliegreizen maakt (excl. zakelijk vluchten). Daarnaast zorgen de 3,6 miljoen vliegvakanties buiten Europa voor bijna 38% van alle CO2-uitstoot. Kortom, een grote groep Nederlanders gaat niet vaak op vakantie, terwijl een kleinere groep Nederlanders vaak op vakantie gaat en vliegt.
Kijk je naar de voetafdruk van EU burgers dan valt eenzelfde scheve verdeling op (Cambridge). Zo heeft de top 1% een gemiddelde voetafdruk van 55 ton CO2e waarbij vliegreizen voor 41% bijdragen. Om dat beter te plaatsen, die voetafdruk is 22 keer hoger dan een duurzame voetafdruk van 2,5 ton CO2e. Bij de top 10% EU burgers is de voetafdruk 23 ton CO2e waarbij vliegreizen voor 13% bijdragen. Daartegenover staan 50% EU burgers die een gemiddelde voetafdruk hebben van 5 ton CO2e. Zij vliegen niet of nauwelijks.
Hoe ga je duurzamer op vakantie?
Vakantie draait om plezier, ontspanning en mooie dingen bekijken. Samen met je geliefde, je gezin, met een groep of alleen. Met een paar aanpassingen kunnen we onze vakanties verduurzamen zonder dat de essentie van een vakantie wegvalt. Natuurlijk is wat aanpassingen nodig, maar door duurzamer te reizen behouden we ook de natuur waar we op vakantie zo van genieten. Bekijk hier drie stappen die je kunt nemen om jouw vakantie duurzamer te maken.
1. Reis met schoner vervoer
Vervoer en reisafstand maken de meeste impact op de CO2-uitstoot van onze vakanties. Het lijkt of we altijd al veel vliegen, maar niet heel lang geleden was dat echt anders. Minder vliegen is een belangrijke stap. Tegelijk speelt de afstand ook een rol in het vervoer. Vliegvakanties buiten Europa nemen bijna 38% van de totale CO2-uitstoot voor rekening. Zo’n vakantie is vaak al evenveel of meer dan wat je in een heel jaar zou mogen uitstoten als we klimaatverandering willen beperken, namelijk zo’n 2.000 kg CO2. Kies een bestemming waar je met schoner vervoer kunt komen. Met de trein naar Bali is lastig, terwijl de trein, een elektrische auto, een bus en fiets schonere vervoersmiddelen zijn.
2. Kies bestemmingen dichterbij huis
Vakanties maken we ook duurzamer als we onze reisafstand verminderen. Een bestemming dichterbij huis scheelt niet alleen brandstof, het stelt je ook in staat om alternatieve en schonere vervoersmiddelen te nemen. Als we weer vaker binnen Europa op vakantie gaan dan scheelt dat enorm. Minder vakanties helpt ook. Gemiddeld gaan we 2,4 keer per Nederlander op vakantie. Kies bij die ‘extra’ vakantie eens vaker voor Nederland, België en Duitsland. Of kies ervoor thuis leuke dingen te gaan doen.
3. Kies een duurzamer verblijf
Hoe luxer het verblijf des te meer CO2-uitstoot. Boten (zeilboot en cruiseschip), hotels en motels zijn het minst duurzaam. Caravans en campers zijn een duurzamer alternatief mits je daardoor niet langer dan anders op vakantie gaat. Een tent is het meest duurzaam. En er zijn steeds meer vakantiehuisjes of hotels met een duurzaam keurmerk. Die verbruiken bijvoorbeeld hernieuwbare energie, letten op het waterverbruik en hebben energiebesparende maatregelen genomen. Tot slot kun je op vakantie kijken naar je activiteiten. Jetski’s, brommers en boten verbruiken fossiele brandstof. Zwemmen in de natuur, wandelen, fietsen en op het strand liggen maken nauwelijks impact.
Wat kunnen bedrijven doen?
Samen maken we onze vakanties duurzamer. Touroperators, reisbureau’s, bloggers en influencers kunnen de duurzamere vakanties interessanter en aantrekkelijker maken. Maak het ook makkelijker om die mooie duurzame bestemmingen online te vinden en uiteindelijk te bereiken. Daarbij kunnen overheden en vervoersbedrijven dan zorgen dat die duurzame vervoersmiddelen aantrekkelijker in prijs zijn en net zo eenvoudig te gebruiken zijn als alle andere opties. Maar bovenal, laten we ons eraan blijven herinneren dat vakantie gaat om plezier, ontspanning en verrijking. En dat we samen onze vakanties duurzamer kunnen maken.
Bronnen:
- CBS – Trendrapport toerisme, recreatie en vrije tijd 2020
- CBS – Trendrapport toerisme, recreatie en vrije tijd 2017
- KiM – Gedragsinterventies luchtvaart 2020
- Eijgelaar, E. et al, BUAS – Travelling large in 2018
- EUROCONONTROL (2021) – Data Snapshot on CO2 emissions and flight distance
