Herken je dat ook? Het voelt alsof je één van de weinigen bent die zich echt veel zorgen maakt om het klimaat en opwarming van de aarde. Je maakt vaak klimaatvriendelijke keuzes, maar hebt niet het idee dat anderen net zoveel doen als jij. En als je mainstream media of veel politici mag geloven dan vinden de meeste mensen klimaat helemaal niet zo belangrijk. Het tegendeel is waar. De meeste mensen geven om het klimaat. En die misperceptie zorgt ervoor dat we minder snel veranderen. In dit artikel lees je daar meer over en wat we eraan kunnen doen.
De meeste mensen geven om het klimaat
Naast een energietransitie en technologische oplossingen hebben we een collectieve bijdrage van de samenleving nodig om klimaatverandering te beperken. Een andere levensstijl, andere keuzes. Overheden en bedrijven spelen daarin een cruciale rol, maar kijken in de uitvoering sterk naar hoe bereid die samenleving is. Willen mensen wel klimaatacties? En wat blijkt, we onderschatten hoeveel mensen geven om het klimaat en het nemen van klimaatacties belangrijk vinden. Meerdere onderzoeken laten zien dat de meeste mensen meer politieke actie willen, dat ze klimaatvriendelijke keuzes de norm willen maken en bereid zijn zelf financieel bij te dragen. In een recente vragenlijst (Andre, 2024) afgenomen bij 130.000 mensen verdeeld over 125 landen kwam bijvoorbeeld het volgende naar voren:
- 89% wil meer politieke actie.
- 86% vindt dat inwoners van hun land opwarming moeten bestrijden.
- 69% is bereid minimaal 1% van hun maandelijkse inkomen bij te dragen aan klimaatacties.
Toch onderschatten we anderen
Tegelijk laten die onderzoeken ook zien dat veel mensen het gevoel hebben dat anderen klimaatverandering juist veel minder belangrijk vinden dan zijzelf (Andre, Bouman). Ook denken we dat anderen minder bereid zijn om klimaatacties te nemen of financieel bij te willen dragen. Die misperceptie kan verschillende redenen hebben. Het better-than-average effect beschrijft bijvoorbeeld dat we geneigd zijn positieve dingen van onszelf te overdrijven, aldus Bouman.
Een andere reden voor onze misperceptie is dat klimaatvriendelijke keuzes niet goed zichtbaar zijn en we er weinig over praten. Dat komt omdat ze vaak niet de norm zijn en simpelweg niet goed zichtbaar. Hoe zie je dat iemand minder vlees is gaan eten? Spouw- en dakisolatie heeft laten installeren? Of voortaan wat vaker met de trein naar werk gaat in plaats van de auto? Bovendien zijn berichten vanuit media en politiek vaak geframed alsof we allemaal nog erg sceptisch zijn over klimaatacties. Zo zie je in talkshows vaak twee mensen tegenover elkaar discussiëren. We krijgen zo een onjuiste balans weergegeven, alsof de helft het wel wil en de andere helft niet.
Wanneer je het gevoel hebt dat mensen in je omgeving minder geven om klimaatverandering en je hen ook minder ziet doen dan ga je zelf niet snel meer in actie komen. Je wilt er immers bijhoren.
Onderschatting maakt inactief
Wanneer we niet zien wat anderen doen voor een beter klimaat, niet vaak over klimaatveranderingen praten en we anderen onderschatten in hoe belangrijk ze het klimaat vinden dan kan een ontmoedigend gevoel ontstaan om zelf klimaatacties te ondernemen, ofwel klimaat inactie. Dit komt onder andere door:
- We willen erbij horen – Sociale acceptatie is een kern drijfveer in ons leven. We gedragen ons naar de norm en idealen van groepen waar we bij willen horen. Wanneer je het gevoel hebt dat mensen in je omgeving minder geven om klimaatverandering en je hen ook minder ziet doen dan ga je zelf niet snel meer in actie komen. Je wilt er immers bijhoren.
- Het is zinloos als ik de enige ben – Klimaatverandering beperken is een collectieve uitdaging waarin we pas echte impact maken als we het gezamenlijk tegengaan. Onderschatting van wat anderen doen kan daardoor het gevoel geven dat je eigen klimaatacties zinloos zijn omdat je alleen niet effectief bent.
Wat kunnen we doen?
Willen we klimaatverandering beperken dan is het essentieel dat we ons gedrag veranderen (IPCC). Motivatie, naast gemak, speelt daarin een belangrijke rol. In een goed plan om klimaatacties te stimuleren kan de huidige misperceptie niet ontbreken; wat anderen doen (sociale normen) en wat hun idealen zijn heeft namelijk veel invloed op onze motivatie om iets te doen. Hoe kunnen we onze misperceptie doorbreken?
- Maak klimaatacties zichtbaar – Door te laten zien welke klimaatacties mensen werkelijk aan het nemen zijn corrigeren we onze misperceptie over anderen. Dit kan door klimaatacties te laten zien van individuen, maar het is extra krachtig als juist een groep laat zien dat ze klimaatacties nemen én belangrijk vinden. Een groep kan een bedrijf of organisatie zijn, maar ook een verzameling mensen die dezelfde idealen, identiteit, beroep, hobby of doel deelt zoals sportliefhebbers, wandelaars, artsen, wintersporters, bierliefhebbers, etc.
- Spreek je uit – Van bedrijven tot leiders, van praten binnen je gezin tot gesprekken op werk. Spreek je uit over het belang dat je hecht aan klimaatverandering en het nemen van klimaatacties. Communiceer positieve voorbeelden en ga in gesprek over de uitdagingen die je ervaart.
Welke klimaatacties nemen we al?
Hoewel we de klimaatacties van anderen niet goed zien en we vooral nog veel meer klimaatactie moeten nemen om klimaatverandering voldoende te beperken, zijn veel mensen toch echt al hun gedrag aan het veranderen. Denk bijvoorbeeld aan de volgende veranderingen:
- We eten minder vlees – In 2022 was dat gemiddeld 75 kg per persoon, het laagste aantal sinds 2005 (WUR).
- We verspillen minder voedsel – Van 43 kg in 2015 naar 33 kg in 2022 (Voedingscentrum).
- We besparen aardgas in huis – Na een daling van 25% in 2022 daalde het verbruik verder met 11% in 2023 (CBS).
- Wereldleider zonnestroom – Nederland is met 3,5 paneel per inwoner nummer 1 in de wereld (Solar trendrapport).
- Steeds meer huizen hebben een warmtepomp – In 2023 kwamen er 167.000 bij, een stijging van 51% (NWT).
- We rijden steeds meer in elektrische auto’s – Niet alleen het aantal stijgt, maar ook het aandeel (RVO).
- We delen meer auto’s – Het aantal deelauto’s is in 2023 met 23% gestegen (CROW).
Bronnen:
- Andre et al. 2024 – Globally representative evidence on the actual and perceived support for climate action.
- Bouman et al. 2021 – Environmental values and identities at the personal and group level.
- Bouman, Steg. 2022 – A spiral of (in)action: Empowering people to translate their values in climate action.
- Hoffmann et al. 2024 – Overcoming inaction.
- Sparkman et al. 2022 – Americans experience a false social reality.
- Ritchie, 2024 – More people care about climate change.
