Energie besparen is één van de stappen om de energietransitie te realiseren. Maar waarom? Moeten we energie besparen omdat we steeds meer energie nodig hebben? Of vraagt het vervangen van fossiele brandstoffen juist veel extra schone energie? Als ik verder naar zoek merk ik dat energie eigenlijk best groot en ongrijpbaar is. We gebruiken het ook op zoveel verschillende manieren: elektriciteit voor je smartphone, benzine voor je auto, of aardgas voor je warme douche. Het zijn vaak energiebronnen die uitstoot van broeikasgassen veroorzaken. Speelt dat een rol? In dit artikel lees je meer over energie, ons verbruik en waarom energie besparen belangrijk is.
Energieverbruik in Nederland
Energie halen we uit verschillende energiebronnen: aardgas, aardolie, steenkool, hernieuwbare energie en kernenergie. De totale energievraag van Nederland, ofwel de hoeveelheid energie die uit deze bronnen komt, noemen we het primaire verbruik. Dat is alle beschikbare energie voor gebruik en omzetting. In Nederland is de hoeveelheid beschikbare energie al langere tijd zo’n 3.000 PJ*.
Wat gebeurt er daarna met die beschikbare energie? Het grootste deel is bestemd voor consumenten en industrie (energie afnemers). Die afnemers van energie hebben in principe twee doelen. Het eerste doel is energieverbruik en heet officieel finaal energieverbruik. Dit betreft zo’n 1.800 PJ (60%) en bestaat uit: elektriciteit, warmte en transport. Het tweede doel is niet-energetisch gebruik waarbij de energie niet in een energiedrager maar in een product eindigt. Denk hierbij aan het produceren van plastics uit olie of de productie van kunstmest met aardgas. Niet-energetisch verbruik is in Nederland zo’n 500 PJ (17%). Helaas wordt niet alle energie die we beschikbaar hebben verbruikt. Zo’n 200 PJ (7%) verbruikt de energiesector zelf en nog eens 450 PJ (15%) gaat verloren door vooral omzetting en deels door distributie.
Naast bovenstaande besproken energieverbruik is er ook nog sprake van de levering van brandstof voor de internationale scheepvaart en voor de internationale luchtvaart. In het kort heet dat ‘bunkering’ (600 PJ). Tellen we alles bij elkaar op dan komt het energieverbruik in Nederland uit op circa 3.600 PJ.
*PJ staat voor Peta Joule. Het is gelijk aan 1 biljard Joule. Een joule per seconde is gelijk aan 1 Watt. Een PJ voorziet ongeveer 15.000 Nederlandse huishoudens een jaar van energie. Gemiddeld verbruikt Nederland 6-8 PJ per dag.
Hoe is de energie verdeeld?
In 2020 bestaat het finaal energieverbruik uit 54% warmte, 24% motorbrandstoffen en 22% elektriciteit (PBL, KEV 2022). Die energie komt met name uit aardgas (44%) en olie (37%), maar de bijdrage van hernieuwbare energiebronnen* groeit sterk en was 13,4% in 2021. In het Fit-for-55 van de EU staat een aangepast doel van 40% energieverbruik uit hernieuwbare bronnen in 2030. Naar verwachting van het PBL komt Nederland in 2030 uit op een aandeel van 26%.
*Hernieuwbare energiebronnen zijn met name wind, zon en biomassa, maar ook geothermie en warmtepompen tellen mee.
Duurzame elektriciteit groeit
Kijken we alleen naar elektriciteit dan komt steeds meer ervan uit hernieuwbare bronnen. In 2021 is dat 33% van de elektriciteitsproductie (CBS). Het grootste deel is wind en zon, maar ook biomassa. Het doel voor 2030 is om 70% van de elektriciteit uit hernieuwbare bronnen te laten komen. Tegelijk vraagt de energietransitie veel meer elektriciteit. De verwachting is dat elektriciteit in 2050 zo’n 50% van de energiemix inneemt (IEA), een verdubbeling.
Energieverbruik verandert richting 2050
De energietransitie voor een duurzame wereld zorgt ervoor dat energieverbruik gaat veranderen. Wegvervoer wordt elektrisch, warmtepompen verwarmen gebouwen en industrie haalt warmte met hoge temperaturen uit schone elektriciteit. Hernieuwbare bronnen worden de norm voor die energiebehoefte. Wordt alles ook efficiënter? Martien Visser, lector energietransitie & netintegratie Hanzehogeschool en manager corporate strategy bij Gasunie, geeft op Energiepodium aan dat onze energie-efficiëntie verbetert, maar andere elementen het energieverbruik juist verhogen. De bevolking neemt toe en daarmee het energieverbruik.
Daarnaast zijn er volgens Visser extra conversieverlies vanuit de productie van groene waterstof en andere synthetische brandstoffen. Ook zijn de transportverliezen via elektriciteitskabels groter dan bij aardgas en olie, en dat geldt in nog grotere mate voor verliezen bij opslag van elektrische energie. Tegelijk levert bijvoorbeeld de overstap naar elektrische auto’s veel energiebesparing op. Personenauto’s verbruiken nu zo’n 400 PJ, maar elektrisch vervoer verbruikt (na aftrek van allerlei energieverlies) zo’n 200 PJ, aldus Visser. Alles bij elkaar opgeteld verwachten het PBL, TNO en Visser dat een energieverbruik van circa 3.500 PJ in 2050 realistisch is voor Nederland.
De voornaamste reden om energiezuiniger te gaan leven is omdat minder energieverbruik minder uitstoot van broeikasgassen veroorzaakt.
Waarom is energie besparen nodig?
De voornaamste reden om energiezuiniger te gaan leven is omdat minder energieverbruik minder uitstoot van broeikasgassen veroorzaakt. En ja, het is essentieel om fossiele brandstoffen te vervangen met duurzame alternatieven, maar energie besparen helpt de uitstoot te verlagen. De andere belangrijke reden is groei van de bevolking en groei van welvaart. Als er meer mensen zijn en dingen doen die energie verbruiken – zoals vliegen, autorijden, producten consumeren – dan stijgt het totale energieverbruik. Daarnaast bespaart energie je ook kosten, zeker in tijden van hoge energieprijzen.
Hoe kunnen we energie besparen?
Mogelijkheden om energie te besparen zijn overal in de samenleving aanwezig. Energie besparen kan in huizen en kantoren, op de weg, in de industrie en door ons gedrag te veranderen. Dit is een lijstje van energiebesparende maatregelen.
- Betere woningisolatie verlaagt energiebehoefte
- Verwarmen met een warmtepomp
- Slimme energiemeters geven inzicht
- Energiezuinige apparaten in huis
- Was drogen aan het rek
- Lagere temperatuur wassen
- Vaker fietsend naar werk
- Vaker gebruik van openbaar vervoer
- Elektrisch rijden en/of e-deelauto’s
- Seizoensgebonden groente en fruit eten
- Efficiëntere distributie van voedsel
- Minder voedselverspilling
- Minder vlees eten en meer plantaardig
- Minder vaak naar het buitenland op vakantie
- Minder vraag en meer circulair gebruik van grondstoffen
- Efficiëntie verbetering in productieprocessen industrie
Bronnen:
- Martien Visser, Energiepodium – Hoeveel energie heeft Nederland in 2050 nodig
- PBL – Klimaat- en Energieverkenning 2021
- PBL – Klimaat- en Energieverkenning 2022
- CBS – Aandeel hernieuwbare energie daalt ondanks stijging zon- en windenergie
- CBS – Meer elektriciteit uit hernieuwbare bronnen, minder uit fossiele bronnen
- CBS Statline – Hernieuwbare energie; verbruik naar energiebron, techniek en toepassing
- CBS Statline – Energiebalans; aanbod en verbruik, sector
- Energie in Nederland – Energiecijfers
