Ik weet nog goed dat ik de app Strava ontdekte. In het begin was het vooral interessant hoe hard ik fietste en waar ik was geweest, maar na enige tijd begon ik doelen te stellen en te kijken wat anderen gepresteerd hadden. De app gaf mij na ritten de ene keer een voldaan gevoel, mijn prestaties waren verbeterd, maar een andere keer juist een negatief gevoel omdat ik zag dat vrienden harder hadden gefietst. Ik ging anders trainen en proberen meer kilometers te maken. Wat de app deed was mij feedback geven en daarmee paste ik mijn fietsgedrag aan. Hoe werkt dat eigenlijk? Wat is feedback? En kan je met feedback ook duurzame keuzes stimuleren? Je leest er in dit artikel meer over.
Wat is feedback?
Feedback is simpel gezegd terugkoppeling op iets wat je doet. Een wetenschappelijke, en wat lastigere, omschrijving van feedback is: de acties die door (een) externe agent(en) worden ondernomen om informatie te verschaffen over één of meer aspecten van iemands taakuitvoering (Kluger, 1996). In andere bewoording, feedback is het verschaffen van informatie over gedrag dat heeft plaatsgevonden. Het geeft je feitelijk en precies inzicht in wat je doet en stelt je in staat je eigen gedrag met een norm of doel te vergelijken. Feedback krijgen we overal om ons heen. Een lampje gaat branden als je de knop van je koffiezetapparaat in drukt of een invulveld op een website kleurt rood omdat je iets verkeerd hebt ingevuld. Maar feedback is ook het getal dat je ziet als je op de weegschaal staat, de app van je energiebedrijf die laat zien hoeveel stroom je verbruikt of de hardloopapp die aangeeft of je nog op schema ligt voor je marathon.
3 punten voor goede feedback
Niet iedereen is even vatbaar voor feedback, niet iedere situatie is geschikt om feedback in te zetten en niet iedere vorm van feedback past bij je doelgroep. Toch kun je in het algemeen wel uitgaan van drie dingen waar goede feedback aan moet voldoen:
- Timing – Geef feedback zo snel mogelijk of direct na het vertoonde gedrag. En over een langere periode.
- Begrijpelijk – Geef je doelgroep feedback die intuïtief, snel en eenvoudig te begrijpen is.
- Met context – Geef feedback met een duidelijke context.
Je eigen gedrag inschatten is lastig
Stel dat je meer duurzame keuzes wilt maken, of gezonder wilt eten, of meer wilt bewegen. Dan is het niet alleen handig om te weten wat je zou kunnen doen, maar helpt het ook als je een inschatting hebt van je huidige gedrag. Helaas is het maken van die inschatting om drie redenen lastig.
Het ontbreekt vaak aan informatie en het effect ervan – In veel situaties ontbreekt relevante informatie over wat we werkelijk doen en wat de gevolgen ervan zijn. Weet jij precies hoeveel calorieën je wekelijks binnenkrijgt? En hoeveel suikers? Weet jij hoeveel stroom er in jouw huishouden wordt verbruikt? En waaraan? Of hoeveel schade je huid deze zomer heeft opgelopen op het strand?
We weten vaak niet hoe of waarom we iets kiezen – Veel van de dingen die we doen gebeuren onbewust. We doen het gewoon zonder erbij na te denken, zoals fietsen, lopen of autorijden, en staan er niet bewust bij stil. Maar ook als we wel stilstaan bij bepaalde keuzes dan nog kan een antwoord vinden op waarom we het doen lastig zijn. Waarom kies je voor een bepaald merk? Hoe komt het dat je jouw vrienden graag mag? Waarom kan een bepaald persoon je zo inspireren en de ander niet?
We verkleuren de werkelijkheid – Mentale shortcuts helpen ons om snel en veel keuzes te maken. Soms leiden dat tot denkfouten (cognitieve biases) en staan ze een goede inschatting van ons eigen gedrag in de weg. Eigen bezittingen kennen we meer waarde toe dan iets dat we niet bezitten (endowment effect), we geven de voorkeur aan onze huidige situatie (status quo bias) en we krijgen liever nu een lagere beloning dan een hogere in de toekomst (present bias). Bovendien praten we ons gedrag graag goed als wat we doen niet overeenkomt met wat we weten (cognitieve dissonantie) en presenteren we ons graag mooier dan de werkelijkheid.
Hoe maak je feedback krachtiger?
Feedback is een manier om mensen kennis te geven over hun werkelijke gedrag. Je laat zien wat ze echt doen en wat het effect ervan is. Het stelt mensen in staat met de juiste dingen aan de slag te gaan. Een essentieel onderdeel van feedback is dan ook dat je doelgroep weet wat ze vervolgens kunnen doen. Daarbij spelen gelegenheid en motivatie een belangrijke rol. Feedback stopt ook niet na één keer, maar kun je over een langere periode herhalend geven. Zeker als je diep ingesleten routines wilt doorbreken en gedrag voor langere termijn wilt veranderen. Feedback is ook goed te combineren met andere factoren die gedrag beïnvloeden:
- Gebruik doelen – In combinatie met haalbare doelen kun je feedback gaan geven over de voortgang, eerdere prestaties en hoe ver iemand nog van zijn doel verwijderd is. Dit prikkelt de motivatie; succes voelt als een beloning, mindere prestaties als stimulans voor een stapje extra.
- Betrek de omgeving – Wat relevante anderen doen beïnvloedt continu ons eigen gedrag. Feedback kan daar gebruik van maken. Wat anderen doen motiveert en we doen graag wat relevante anderen ook doen. Denk aan apps als Strava of Runkeeper die ons aanzetten net zoveel te fietsen of rennen als je vrienden en kennissen.
- Laat de impact zien – Nieuw gedrag gaat vaak gepaard met moeite en het opgeven van iets dat we gewend waren te doen. Het nieuwe gedrag moet dus wel zinvol zijn. Met feedback kun je laten zien wat het nieuwe gedrag voor effect heeft (response efficacy) en mensen het geloof in eigen kunnen stimuleren (self efficacy).
Kan feedback duurzame keuzes stimuleren?
In mei van dit jaar lieten onderzoekers (Fosgaard) zien dat het gebruik van een app met gepersonaliseerde informatie over voedingsproducten en hun uitstoot van broeikasgassen positieve impact heeft op het maken van duurzamere keuzes in de supermarkt. In de eerste maand ging de uitstoot van broeikasgassen gerelateerd aan de boodschappen die werden gekocht met 27% omlaag. Daarna werd het effect minder omdat de betrokkenheid met de app afnam. In een ander onderzoek waarin gekeken is naar het effect van een carbon footprint calculator op het stimuleren van klimaatvriendelijke keuzes viel opnieuw op dat er in de eerste weken verandering zichtbaar was, maar dat dit effect na verloop van tijd langzaam verdween (Enlund). En ook onderzoek met slimme meters in het huishouden laten zien dat mensen bewuster omgaan met hun energieverbruik (Chiang).
Feedback zorgt dus in ieder geval voor meer bewustwording over duurzame keuzes, zeker op de korte termijn, maar de impact om ook langere tijd meer duurzame keuzes te maken hangt af van hoe goed de feedback is, de situatie, de doelgroep en de mogelijkheid om aanvullende technieken in te zetten.
Bronnen:
- Hermsen, S., Renes, R.J. (2021) – Gedragsverandering. De psychologie van beïnvloeding begrijpen en gebruiken.
- Fosgaard et al. 2024 – The effect of carbon footprint information on grocery purchases.
- Enlund et al. 2023 – Individual carbon footprint reduction.
- White et al. 2019 – How to SHIFT consumer behaviors to be more sustainable.
- Chiang et al. 2014 – Inducing (sub)conscious energy behaviour through visually displayed energy information.
- Kanay et al. 2021 – Making the carbon basket count.
